*Της Αθηνάς Μαυρίδου

Τα οφέλη της κολύμβησης στην υγεία των ανθρώπων, είτε στην πισίνα είτε στην θάλασσα, είναι πλέον γνωστά και καλά τεκμηριωμένα. Όμως…

η πισίνα, σε αντίθεση με την θάλασσα, είναι ένα κλειστό, τεχνητό οικοσύστημα πολύπλοκο και δύσκολο στην διαχείρισή του. Ο υπεύθυνος διαχείρισης πρέπει να προλάβει και κάποιες δυνητικά αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των κολυμβητών, από τα ατυχήματα μέχρι την μετάδοση λοιμώξεων και τις παρενέργειες της χλωρίωσης.

Ψευδομονάδες

Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας αποτελεί η παρουσία στο νερό βακτηρίων του γένους της πυοκυανικής ψευδομονάδας. 70% των εξωτερικών ωτίτιδων σε παιδιά συνδέονται με συστηματική κολύμβηση σε πισίνες που έχουν αποικιστεί με ψευδομονάδες. Το πρόβλημα με την ψευδομονάδα είναι ότι επιβιώνει και σε περιβάλλοντα με αυξημένη συγκέντρωση χλωρίου. Ετσι, η προσπάθεια που γίνεται από διαχειριστές δεξαμενών να εξαλείψουν τις ψευδομονάδες ρίχνοντας στην πισίνα πολύ χλώριο, το μόνο αποτέλεσμα που φέρνει είναι προβλήματα στη υγεία των κολυμβητών από τις παρενέργειες της χλωρίωσης. Σύμφωνα με στοιχεία του Κεντρικού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας για την 6ετία 2010-2016, ψευδομονάδες ανιχνεύθηκαν στο 8,3% των δειγμάτων, κυρίως σε πισίνες νοσοκομείων και ξενοδοχείων.

Ιοί

Στις πισίνες ανιχνεύονται επίσης παράσιτα και ιοί, με κύριες ομάδες τους νοροϊούς και τους αδενοϊούς. Στην Ελλάδα ευτυχώς δεν έχουμε πολλές υδατογενείς παρασιτώσεις, αλλά καταγράφονται ιώσεις. Οι ιοί επιβιώνουν μεγάλο χρονικό διάστημα στο νερό της πισίνας το οποίο γίνεται μεγαλύτερο από την μεγάλη αντοχή των στην χλωρίωση.

Σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας αποτελεί η παρουσία στο νερό βακτηρίων του γένους της πυοκυανικής ψευδομονάδας. 70% των εξωτερικών ωτίτιδων σε παιδιά συνδέονται με συστηματική κολύμβηση σε πισίνες που έχουν αποικιστεί με ψευδομονάδες. Το πρόβλημα με την ψευδομονάδα είναι ότι επιβιώνει και σε περιβάλλοντα με αυξημένη συγκέντρωση χλωρίου. Ετσι, η προσπάθεια που γίνεται από διαχειριστές δεξαμενών να εξαλείψουν τις ψευδομονάδες ρίχνοντας στην πισίνα πολύ χλώριο, το μόνο αποτέλεσμα που φέρνει είναι προβλήματα στη υγεία των κολυμβητών από τις παρενέργειες της χλωρίωσης. Σύμφωνα με στοιχεία του Κεντρικού Εργαστηρίου Δημόσιας Υγείας για την 6ετία 2010-2016, ψευδομονάδες ανιχνεύθηκαν στο 8,3% των δειγμάτων, κυρίως σε πισίνες νοσοκομείων και ξενοδοχείων.

Δημιουργία βιοϊμενίου

Επιπρόσθετα, στα τοιχώματα των δεξαμενών, στις σωληνώσεις, στα φίλτρα και στους αρμούς των πλακιδίων δημιουργείται το λεγόμενο «βιοϊμένιο» ή «βιοφίλμ». Είναι ένα σύνολο επικαθήσεων αλάτων και οργανικών ουσιών, ανάμεσα στις οποίες εγκαθίστανται και πολλαπλασιάζονται βακτήρια και κυρίως λεγιονέλλες και ψευδομονάδες. Το βιοϊμένιο αποτελεί τεράστιο πρόβλημα σωστής συντήρησης της πισίνας αφού, αν αποκολληθεί εμπλουτίζει το νερό με εκατομμύρια κύτταρα παθογόνων μικροοργανισμών.

Μικρόβια που φέρουν οι κολυμβητές 

Μέσα στην πισίνα, ο καθένας μας ξεπλένει μικροοργανισμούς που φέρει στο δέρμα και στις κοιλότητες του σώματος. Κάποια από αυτά αποτελούν μέρος της φυσιολογικής μας χλωρίδας, του «μικροβιώματος» όπως λέγεται πλέον ορθότερα και δεν είναι παθογόνα. Αν όμως ο κολυμβητής έχει ενεργή ή μη εκδηλη λοίμωξη τότε μεταδίδει παθογόνους μικροοργανισμούς στους άλλους κολυμβητές. Η μετάδοση γίνεται με το ξέπλυμα του δέρματος, αλλά και με εμετό, έκκριση υδαρών κοπράνων, αίμα και ούρα, όλα πολύ συνήθη συμβάντα σε πισίνες.

Επεξεργασία και απολύμανση

Ένα οποιοδήποτε σύστημα απολύμανσης αποδίδει μόνο σε «καθαρό», διαυγιές νερό, το οποίο ανακυκλώνεται συνεχώς. Αν το νερό δεν είναι διαυγές το χλώριο ενώνεται με τις οργανικές ουσίες και δημιουργεί επικίνδυνα παραπροϊόντα, τριαλομεθάνια και χλωραμίνες.

Οι χλωραμίνες και κυρίως το χλωροφόρμιο είναι αυτές που προκαλούν οσμή «χλωρίου» στα κλειστά κολυμβητήρια, ερεθίζουν τα μάτια και έχουν ενοχοποιηθεί για πρόκληση άσθματος σε μικρά παιδιά που κολυμπούν συστηματικά. Χρόνια αναπνευστικά προβλήματα προκαλούνται και στους εργαζόμενους στους χώρους των κλειστών κολυμβητηρίων. Τα τριαλομεθάνια είναι, μετά από μακρόχρονη έκθεση, καρκινογόνες ουσίες. Υπάρχουν πλέον νέες τεχνολογίες απολύμανσης που δημιουργούν ελπίδες για την ολική κατάργηση της χλωρίωσης του νερού. Γυάλινα φίλτρα, συνδυασμοί οζόνωσης με UV ακτινοβολία, διοξείδιο του χλωρίου και πολλοί άλλοι συνδυασμοί δίνουν ευελιξία στον χειριστή της πισίνας να αντιμετωπίσει το δικό του πρόβλημα με ό,τι καλύτερο υπάρχει, χωρίς να είναι δεμένος με μια ανελαστική κάι μόνη λύση: τη χλωρίωση.

Noμοθεσία ή μάλλον η έλλειψη της Ευρωπαϊκής Οδηγίας

Προς το παρόν δεν υπάρχει ενιαία Ευρωπαϊκή Οδηγία, όπως υπάρχει για παράδειγμα για την ποιότητα του πόσιμου νερού ή των ακτών κολύμβησης. Για την Ελλάδα μια Ευρωπαϊκή Οδηγία θα ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Η υπάρχουσα σχετική Ελληνική Υγειονομική Διάταξη είναι πολύ παλιά, με πολλές ελλείψεις. Επιπλέον πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση δεν απαιτεί καν άδεια λειτουργίας μιας δεξαμενής. Ο ιδιοκτήτης υποχρεούται απλώς να «γνωστοποιήσει» την έναρξη λειτουργίας στο Υπουργείο Τουρισμού (όχι στο Υπουργείο Υγείας) και να τηρεί φάκελο με στοιχεία για «πιθανό» έλεγχο. Με την ασφυκτική μείωση των Εποπτών Δημόσιας Υγείας των Περιφερειών, ένας έστω και δειγματοληπτικός έλεγχος δεν είναι πιθανός. Έτσι η ασφάλεια της πισίνας μένει στα χέρια και στις απαιτήσεις των tour operators των Διεθνών Τουριστικών Παρακτορείων και όχι στις Ελληνικές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας.

Σήμανση για την προστασία των παιδιών από πνιγμό

Σήμανση για την ασφαλή χρήση της πισίνας

10 σημεία που πρέπει να προσέξεις πριν μπεις στην πισίνα

  • Το νερό να είναι διαυγές και τα τοιχώματα και ο πυθμένας να μην έχουν επικαθίσεις
  • Να μην υπάρχουν σπασμένα πλακάκια ή φθαρμένο υλικό επικάλυψης.
  • Η πισίνα να έχει περιμετρικό κανάλι υπερχείλισης ή skimmers
  • Το νερό να είναι σε συνεχή κίνηση σε όλον τον όγκο του νερού
  • Να υπάρχουν σημάνσεις για το βάθος του νερού σε διάφορα σημεία
  • Οι κλίμακες και οι βατήρες να είναι ασφαλείς
  • Να υπάρχει επόπτης ασφαλείας
  • Οι βοηθητικοί χώροι και οι διάδρομοι να είναι καθαροί
  • Να μην είναι η πισίνα υπερφορτωμένη με κολυμβητές
  • Η διοίκηση να παρέχει στοιχεία συντήρησης και παρακολούθησης του νερού

Για την ασφάλειά σου αλλά και των άλλων κολυμβητών φρόντισε:

  • Να κάνεις ντους πριν μπεις στην πισίνα
  • Να απολυμαίνεις τα πόδια σου
  • Να φοράς σκουφάκι, τουλάχιστον στα δημόσια κολυμβητήρια
  • Να φυλάς τα προσωπικά σου είδη στα αποδητήρια
  • Μην κολυμπάς αν έχεις γαστρεντερίτιδα, λοίμωξη του αναπνευστικού, δερματοπάθεια
  • Μην κολυμπάς αν έχεις κάνει κατάχρηση αλκοόλ
  • Μην κολυμπάς αν έχεις ανοικτή πληγή
  • Πρόσεχε συνέχεια τα μικρά παιδιά, ο πνιγμός μπορεί να είναι θέμα δευτερολέπτων
  • Τα μωρά και οι ηλικιωμένοι να φοράνε ειδικό μαγιό καλής συγκράτησης

*Από την Ομ. Καθ. Αθηνά Μαυρίδου, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Εμπειρογνώμονας Π.Ο.Υ.

Μέρη του κειμένου έχουν δημοσιευθεί στις  εφημερίδες «Εφημερίδα των Συντακτών» και  «Πελοπόννησος»