* Της Μαριέττας Κονταρίνη

Είναι αναγκαίο να ενημερωθούμε για τις σωστές διατροφικές επιλογές που έχουμε και τις βιώσιμες δίαιτες που συνιστώνται και για το καλό της υγείας μας αλλά και για το καλό του πλανήτη μας.

Βιωσιμότητα είναι η μεταχείριση του κόσμου μας με τέτοιον τρόπο σαν να σκοπεύουμε να παραμείνουμε σε αυτόν…. (Sustainability is treating the world as if we intended to stay Sir Crispin Tickell) Πρέπει δηλαδή να ανταποκριθούμε στις τωρινές ανάγκες μας χωρίς να διακινδυνεύσουμε την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ανταποκριθούν στις δικές τους ανάγκες (Brundtland Report, 1987)

Ο πληθυσμός μας αυξάνεται με πολύ έντονους ρυθμούς, 208.500 την ημέρα (μια πόλη σαν την Φιλαδέλφεια) και 6,3 εκατομμύρια μηνιαίως (Λος Άντζελες + Σικάγο). Αν σκεφθούμε τις πεπερασμένες πηγές της γης μας για να μας θρέψει, καθώς επίσης και τις δυσμενείς περιβαλλοντικές επιδράσεις που έχει η παραγωγή, επεξεργασία, διακίνηση και κατανάλωση ορισμένων κατηγοριών τροφίμων που επιλέγουμε, καταλαβαίνουμε ότι πρέπει να προνοήσουμε μεθοδικά για το μέλλον μας.

Οι διατροφικές επιλογές μας είναι πολύ σημαντικές για το μέλλον μας. Τα τρόφιμα που επιλέγουμε να τρώμε και να μην τρώμε, η συχνότητα, η εντοπιότητα, οι συσκευασίες, η σπατάλη και γενικότερα η καταναλωτική συμπεριφορά μας μπορούν να καθορίσουν σημαντικά την αξιοπρεπή επιβίωση και την βιώσιμη ανάπτυξη της γης. Η παραγωγή τροφίμων χρησιμοποιεί τους πεπερασμένους πόρους (νερό, ενέργεια, καλλιεργήσιμες εκτάσεις) της γης και υποβαθμίζει το περιβάλλον.

Η γεωργία/κτηνοτροφία λοιπόν είναι στο επίκεντρο των προκλήσεων για το μέλλον παγκοσμίως καθώς πρέπει να αυξήσει πολύ τις προμήθειες τροφίμων το 2050 για να θρέψει 10 δισ ανθρώπους και αναμένεται διπλασιασμός της κατανάλωσης κρέατος. Παράλληλα καλείται να διαχειρισθεί και να ελαχιστοποιήσει τις αρνητικές επιπτώσεις των τροφίμων στο περιβάλλον μας. Είναι επομένως αναγκαίο να ενημερωθούμε για τις σωστές διατροφικές επιλογές που έχουμε και τις βιώσιμες δίαιτες που συνιστώνται και για το καλό της υγείας μας και για το καλό του πλανήτη μας.

Η εκτροφή ζώων για παραγωγή τροφίμων είναι η κυριότερη αιτία των κάτωθι αρνητικών επιδράσεων στο περιβάλλον:

⦁ αποψίλωσης δασών
⦁ υποβάθμισης γης
⦁ ρύπανσης αέρα και υδάτων
⦁ έλλειψης νερού
⦁ απώλειας βιοποικιλότητας
⦁ υπερθέρμανσης πλανήτη
⦁ Πώς τρόφιμα που αγοράζουμε, τρώμε και Δεν τρώμε επηρεάζουν το περιβάλλον και τον πλανήτη μας;

Στην Ευρώπη η παραγωγή τροφίμων, ινών και καυσίμων προκαλεί:

⦁ 90% εκπομπών αμμωνίας επηρεάζοντας την ποιότητα του αέρα
⦁ 50-80% των φορτίων αζώτου στους υδάτινους αποδέκτες επηρεάζοντας την ποιότητα των υδάτων και υδάτινων συστημάτων
⦁ 10% των GHG αερίων (συμπεριλαμβανομένου και 80% εκπομπών μεθανίου) συνεισφέροντας στην κλιματική αλλαγή

Ιδιαίτερα η εκτροφή των κρεοπαραγωγών ζώων είναι η σημαντικότερη πηγή οικολογικής επιβάρυνσης αλλά και «κατασπατάλησης» των πόρων μας. Η εκτροφή τους απαιτεί μεγάλα ποσά γης και νερού και έχει ουσιώδη επίδραση στο περιβάλλον. Για να το πούμε απλά, δεν υπάρχει τρόπος να παραγάγουμε επαρκές κρέας για 9 δισ ανθρώπους». Bill Gates, the Future of Food (2013). Αν στον πλούσιο κόσμο μειώσουμε στο μισό την κατανάλωση κρέατος θα μπορούσαμε να θρέψουμε 2 δισ περισσότερους ανθρώπους.

Τα βοοειδή δημιουργούν τεράστιο οικολογικό αποτύπωμα

Αν τα βοοειδή ήταν ένα έθνος θα ήταν ο 3ο μεγαλύτερος ρυπαντής σε αέρια του θερμοκηπίου –GHG- παγκοσμίως.
Τα βοοειδή χρησιμοποιούν καταναλώνουν το μεγαλύτερο μέρος των φυσικών πόρων, συγκεκριμένα το 33% του συνολικού νερού για την εκτροφή ζώων 25% της έκτασης γης του πλανήτη είναι βοσκοτόπια (εξαιρουμένης της Ανταρκτικής).

Ενδεικτικά είναι τα κάτωθι στοιχεία :

-1 οικογένεια 4μελής χρησιμοποιεί 400 γαλόνια νερό ενώ αν προσθέσουμε ότι τρώνε 4 τσίζμπέργκερ το νερό που καταναλώνουν στο υδάτινο αποτύπωμά τους θα εκτοξευθεί στα 7000 γαλόνια

-12.000 γαλόνια νερού είναι αρκετό νερό για 1 οικογένεια 4 ατόμων για 1 χρόνο ενώ 12.000 γαλόνια νερού είναι επίσης το απαιτούμενο ποσό για να παραχθούν 10 Kg μοσχάρι

Η Γεωργία είναι στα μη GO² αέρια θερμοκηπίου – GHG- ο μεγαλύτερος ρυπαντής και τα Συστήματα παραγωγής τροφίμων συνεισφέρουν το 19-29% στο σύνολο των εκπομπών GHG, όταν ολόκληρος ο τομέας των μεταφορών συμβάλλει κατά 13% στα GHG. Η αλλαγή σε δίαιτα χωρίς κρέας, γάλα και αυγά μειώνει 50% περισσότερο τις εκπομπές GO² από όσο το να οδηγείς Prius.

Τροφικά μίλια

Επίσης σημαντική παράμετρος με την παγκοσμιοποίηση είναι τα τροφικά μίλια που αναφέρονται στις αποστάσεις που διανύουν τα τρόφιμα ή και τα συστατικά τους για να φθάσουν από τους τόπους παραγωγής τους στα μέρη επεξεργασίας- παρασκευής και τελικώς στο πιάτο μας, με τις αντίστοιχες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Έτσι στην Αγγλία, μπανάνες από την Καραϊβική έχουν ταξιδεύσει 4.600 μίλια, ενώ τα συστατικά μιας σοκολάτας 30.400 μίλια.

Σπατάλη απώλειες τροφίμων

Μεγάλο μέρος των τροφίμων που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση χάνονται ή πετιούνται σε όλα τα στάδια από τη φάρμα ως το πιάτο.

Από τις παγκόσμιες προμήθειες τροφίμων χάνονται το: 32 % σε βάρος και 24% σε ενεργειακό περιεχόμενο cal

Αξιοσημείωτο μάλιστα είναι ότι οι απώλειες /πέταγμα τροφίμων συμβαίνουν «περισσότερο κοντά στο πιάτο» στις ανεπτυγμένες περιοχές/ χώρες του δυτικού κόσμου και «περισσότερο κοντά στη φάρμα» – δηλαδή στα στάδια παραγωγής, αποθήκευσης, επεξεργασίας – στις αναπτυσσόμενες περιοχές / χώρες του πλανήτη μας.

ΑΝ θέλουμε να βοηθήσουμε:

⦁ Ας τρώμε περισσότερο,- και μεγαλύτερη ποικιλία- φυτικών τροφών
⦁ Ας τρώμε περισσότερα γεύματα χωρίς κρέας
⦁ Ας τρώμε κρέας σε μικρότερες μερίδες και ίσως είναι καλύτερα να μην το βάζουμε στο κέντρο του πιάτου και της διατροφής μας
⦁ Ας χρησιμοποιούμε μικρές ποσότητες κρέατος για να προσθέσουμε γεύση ή κατανάλωση κρέατος σε ειδικές περιπτώσεις
⦁ Ας επιλέγουμε «καλύτερο» κρέας –π.χ. φυσικά διατραφέν, γνωστής περιοχής, παραχθέν με ευζωία, υψηλά ποιοτικά και περιβαλλοντικά στάνταρντς
⦁ Μία προσέγγιση «λιγότερο αλλά καλύτερο» κρέας θα βοηθήσει τους παραγωγούς χωρίς να είναι ακριβότερη για τους καταναλωτές
⦁ Να προτιμούμε τοπικά παραγόμενα προϊόντα που βοηθούν και την οικονομία του τόπου μας και κατά το δυνατόν χωρίς συσκευασίες
⦁ Να προγραμματίζουμε τις αγορές και τα μαγειρέματα με στόχο την ελαχιστοποίηση των τροφίμων μας που λήγουν ή πετάμε.
⦁ Να αξιοποιούνται τα προϊόντα και φαγητά που δεν διατέθηκαν και περίσσεψαν από εστιατόρια, υπεραγορές, νοικοκυριά κ.α. με δωρεές
⦁ Να προωθηθούν ενέργειες με ένα πιάτο αρχικά βιώσιμης δίαιτας σε εστιατόρια για ενημέρωση ευαισθητοποίηση των καταναλωτών. Διεξάγεται ήδη στο εξωτερικό τέτοια καμπάνια με μεγάλη επιτυχία.

*Η Μαριέττα Κονταρίνη είναι Κτηνίατρος, Υγιεινολόγος και Επιστημονικός Συνεργάτης Τομέα Κτηνιατρικής Δημόσιας Υγείας Ε.Σ.Δ.Υ.